A A A | zmień kontrast | Mapa strony | język: pl en de | rss ico-rss | ico-bip
logo-sroda-wlkp
Jesteś tutaj: Samorządowy Serwis Informacyjny Powiat O Powiecie Historia - informacje

- informacje

Historia

Powiat średzki położony jest na obszarach, na których powstawało państwo polskie a ludność tego regionu aktywnie uczestniczyła w ówczesnych procesach organizacji państwa. Gród piastowski w Gieczu (obecnie gmina Dominowo) stanowił ważny element systemu obronnego w państwie pierwszych Piastów.

Do ważniejszych wydarzeń historycznych należało odparcie napaści krzyżackiej w 1331 roku, w rejonie Zaniemyśla. W 1496 roku Sejm Walny w Piotrkowie, uznał Środę miejscem obrad sejmików szlachty województw poznańskiego i kaliskiego, dzięki czemu Środa stała się stolicą polityczną tych województw. Jako ciekawostkę historyczną, która dotyczy powiatu średzkiego, można między innymi uznać fakt, że sejmiki w latach 1773 – 1775 rozpatrywały sprawy rozgraniczenia granic Środy i Zielnik oraz Topoli i Jarosławca. Na sejmiku w roku 1780 szlachta poturbowała Józefa Wybickiego za próby przeprowadzenia uchwał na temat uwłaszczenia chłopów. Znaczne zniszczenia tutejszych ziem przyniosły czasy potopu szwedzkiego oraz wojny północnej. W 1793 roku, w ramach drugiego rozbioru Polski, ziemia średzka znalazła się w rękach pruskich.

W okresie 125 lat niewoli mieszkańcy regionu uczestniczyli we wszystkich zrywach niepodległościowych, począwszy od insurekcji kościuszkowskiej, powstania 1806 i 1809 r., powstania listopadowego 1830-1831. W 1848 roku (Wiosna Ludów) na terenie powiatu średzkiego w Środzie, Kostrzynie, Pobiedziskach i Zaniemyślu, powołano lokalne Komitety Organizacyjne Powstania. W okresie tym panowała szczególnie ożywiona działalność w tworzeniu oddziałów powstańczych. W Jarosławcu, usytuowanym ok. 3 km od Środy, podpisana została przez Ludwika Mierosławskiego tzw. konwencja jarosławiecka, która praktycznie oznaczała kres „Wiosny Ludów”. W latach 1863-1864 mieszkańcy powiatu uczestniczyli w powstaniu styczniowym. Przenosząc się kilkadziesiąt lat później należy wspomnieć o bardzo aktywnym uczestnictwie mieszkańców ziemi średzkiej w zakończonym zwycięstwem Powstaniu Wielkopolskim (lata 1918-1919). Zasługi w tworzeniu i wyposażaniu oddziałów powstańczych miało wielu mieszkańców powiatu. Na szczególne wyróżnienie zasługują jednak ówczesny proboszcz ks. Mieczysław Meissner oraz Alfred Milewski, późniejszy dowódca batalionu średzkiego. Oddziały powstańcze walczyły w Poznaniu, pod Zbąszyniem oraz na Froncie Północnym (Szubin, Rynarzewo, Kcynia). Średzki sztab powstańczy mieścił się na probostwie przy ul. ks. Jażdżewskiego.

Kres rozwoju powiatu przyniósł wybuch drugiej wojny światowej. 1 września  1939 roku Środa Wlkp. była bombardowana (tereny dworca kolejowego oraz Cukrowni Średzkiej). W dniach 17 września oraz 20 października 1939 roku odbyły się egzekucje, w których zamordowano kilkudziesięciu obywateli Środy oraz powiatu średzkiego. W późniejszych latach także przeprowadzano tego rodzaju egzekucje np. w Targowej Górce i Krzykosach. Wielu mieszkańców zginęło w obozach koncentracyjnych i na wschodzie (Katyń). Mimo represyjnej polityki władz hitlerowskich na terenie powiatu rozwijał się opór społeczeństwa. Tworzono organizacje partyzanckie. W Janowie koło Kostrzyna miał miejsce, jeden z nielicznych na terenie Wielkopolski, zrzut broni dla ugrupowań AK z terenu powiatu średzkiego. Lata okupacji niemieckiej 1939 – 1945 przyniosły znaczne zniszczenia a wielu mieszkańców ziemi średzkiej oddało życie za Ojczyznę.

W chwili obecnej, po nowym podziale administarcyjnym, wprowadzonym dnia 1 stycznia 1999 roku powiat średzki swoim zasięgiem obejmuje 5 gmin: Środę Wlkp. Dominowo, Krzykosy, Nowe Miasto nad Wartą i Zaniemyśl. W przeszłości należały do niego także gminy: Kleszczewo, Kostrzyn Wielkopolski, Nekla i Pobiedziska, nie należała natomiast gmina Nowe Miasto nad Wartą. 

 



baner300x250