A A A | zmień kontrast | Mapa strony | język: pl en de | rss ico-rss | ico-bip
logo-sroda-wlkp
Jesteś tutaj:

Wiadomości ogólne:

położenie, klimat, budowa geologiczna i rzeźba terenu, wody, flora, fauna



Położenie:

Powiat Średzki Wielkopolski znajduje się w środkowo-południowej części Pojezierza Wielkopolskiego, w obrębie którego wyróżnia się Równinę Wrzesińską i Kotlinę Śremską.

Równina Wrzesińska to płaska lub falista równina związana z działalności lądolodu skandynawskiego, która w części południowo-zachodniej urozmaicona jest polodowcową rynną z ośmioma jeziorami Kórnicko-Zaniemyskimi.

Kotlina Śremska obejmuje południową część powiatu i stanowi poszerzoną część doliny Warty, która w tym miejscu ma przebieg wschód-zachód, wchodząc w skład Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej. Obok łąkowego, zalewowego dna doliny występują tu wyższe terasy piaszczyste.

Klimat:

Powiat Średzki znajduje się w strefie wpływów klimatu umiarkowanego, którego cechą jest wzajemne oddziaływanie powietrza morskiego i kontynentalnego, powodując zmienne stany pogody. Najczęściej nad teren powiatu napływa powietrze polarno-morskie znad północnego Atlantyku. Latem jest to powietrze chłodne, powodując znaczne zachmurzenie i opady atmosferyczne, a zimą ocieplenie i odwilż. Masy powietrza polarno-kontynentalnego napływające znad Europy Wschodniej i Azji, powodują latem i zimą ochłodzenie z jednoczesnym wypogodzeniem. Powiat Średzki należy do obszarów o najniższych opadach w Polsce (550 mm/rok), największej liczbie dni słonecznych (ponad 50) oraz najmniejszej ilości dni pochmurnych w kraju (poniżej 130). Średnie temperatury powietrza na podstawie danych ze stacji Pętkowo gm. Środa Wlkp. wynosiły odpowiednio: średnia minimalna stycznia -1,5 0C, średnia maksymalna lipca +19 0C, średnia roczna +8,8 0C. Liczba dni mroźnych waha się od 30 - 50 dni, liczba dni z przymrozkami wynosi średnio 100 - 110 dni, a przeciętny czas zalegania pokrywy śnieżnej waha się od 38 - 60 dni. Okres wegetacyjny trwa 200-220 dni. Wiatry wieją w przewadze z kierunków zachodnich i południowo-zachodnich, co uwarunkowane jest cyrkulacją atmosferyczną w tej części kraju.

Budowa geologiczna i rzeźba terenu:

Na omawianym obszarze podłoże zalega tzw. platforma paleozoiczna, na której spoczywa późniejsza pokrywa skał mezozoicznych. Pokrywa osadowa przykryta jest utworami trzeciorzędowymi (piaski drobnoziarniste, mułki i iły) nad którą znajduje się pokrywa czwartorzędowa (osady związane ze zlodowaceniem - gliny zwałowe, piaski i żwiry). W dolinach rzeczynych znajdują się mady, piaski, żwiry i mułki rzeczne.

Obszar Powiatu Średzkiego zaliczany jest do terenów mało urozmaiconych, które są poprzecinane szerokimi dolinami rzek Moskawy, Strugi Średzkiej, Miłosławki i Warty.
Różnice wysokości na terenie powiatu są niewielkie i na obszarach poszczególnych gmin wynoszą:

- gmina Dominowo - najniższy punkt 94,5 m n.p.m. (Sabaszczewo), a najwyższy 125 m n.p.m. (Góra Górzno)

Góra Górzno - najwyższe wzniesienie powiatu zw. również Wzgórzem Ludgardy lub   Kościelskiem. W okresie średniowiecza stał tu kamienny zamek, który w 1823 roku został rozebrany. Później znajdował się tu również gród, który strzegł kasztelanii w Gieczu. Do dziś widoczne są pozostałości fundamentów;

- gmina Krzykosy - najniższy punkt 66,1 m n.p.m. we wsi Młodzikowo, a najwyższy 92,6 m n.p.m. (Góra Konwaliowa);
Góra Konwaliowa nazywana tak ze względu na rosnące na niej stanowiska konwalii majowej. Niegdyś nazywana była również Górą Bismarka. Znajduje się ona w zalesionym paśmie wydmowym położonym po zachodniej stronie drogi krajowej nr 11, przy lokalnej  Drodze do Murzynowa Leśnego w gminie Krzykosy. W wierzchołka roztacza się ciekawy, choć ograniczony przez drzewa widok;

- gmina Nowe Miasto nad Wartą - najniższy punkt 65,0 m n.p.m. (Nowe Miasto), a najwyższy 107,0 m n.p.m. (Szypłów);

- gmina Środa Wielkopolska - najniższy punkt 66,7 m n.p.m. (Nadziejewo), a najwyższy 107,3 m n.p.m. (Zmysłowo);

- gmina Zaniemyśl - najniższy punkt 61,5 m n.p.m. (Zwola), a najwyższy 106,1 m n.p.m. (Łysa Góra).

Różnica, między najniżej (61,5 m n.p.m. - gmina Zaniemyśl) i najwyżej (125,0 m n.p.m. - gmina Dominowo), położonymi punktami wysokościowymi na terenie powiatu wynosi 63,5 m. 

Wody:  

Pod względem zasobności w wody powierzchniowe, Powiat Średzki zaliczany jest do obszarów średniej zasobności w wodę. 

Sieć rzeczna

Na terenie Powiatu Średzkiego sieć rzeczną tworzy rzeka Warta i lokalna rzeka Moskawa z dopływami Strugą Średzką, Wielkim Rowem i Miłosławką.

W przebiegu głównych cieków odwadniających nasz powiat dominuje kierunek południkowy, a jedynie Miłosławka i Moskawa w swym dolnym biegu wykazują przebieg równoleżnikowy. Cieki charakteryzują się śnieżno-deszczowym reżimem zasilania z jednym maksimum i minimum w ciągu roku.

Warta w Nowym Mie�cie

Warta jest głównym prawobrzeżnym dopływem Odry, o długości 808,2 km. Układ dolin i sieci rzecznej wiąże się z układem pradolin i dolin przełomowych powstałych wskutek działania lodowca. Sieć rzeczna jest dobrze rozwinięta, uzupełniona wieloma jeziorami o zróżnicowanej wielkości oraz zbiornikami sztucznymi. Przez obszar Powiatu Średzkiego w gminie Nowe Miasto przepływa rzeka Warta na odcinku 38 km (340,0 km - 302,0 km), w tym 16 km stanowi granicę z Powiatem Śremskim.

Moskawa jest prawostronnym dopływem Warty, uchodzącym do niej na 307,2 km, 11 km na wschód od miejscowości Śrem, w okolicach Józefowa. Całkowita długość rzeki wynosi 56,4 km, w tym 44,5 km występuje na terenie Powiatu Średzkiego. Zlewnia zajmuje powierzchnię 620,8 km2. Moskawa jest ciekiem typowo nizinnym, o średnim spadku 0,08 ‰. Zarówno na rzece głównej jak i jej dopływach istnieje szereg jazów, liczne łączące się rowy melioracyjne, a w km 29,5 rzeki Moskawy - zbiornik retencyjny „Środa" zasilany jej wodami. Rzeka przepływa przez gminę Dominowo, Środa Wlkp. (19,4 km), Krzykosy (5,2 km) i Zaniemyśl (9,0 km). 

Struga Średzka jest prawostronnym dopływem rzeki Moskawy oraz lewostronnym dopływem rzeki Kopli. Uchodzi ona do Moskawy w jej 26,0 km w Środzie Wlkp. Całkowita długość Strugi wynosi 15,7 km, a powierzchnia zlewni 58,2 km2. Wzdłuż zachodniej strony strugi występują mokradła z zarastającymi zbiornikami wodnymi. Przepływa przez teren gminy Środa Wlkp. na długości 10,5 km.

Wielki Rów jest lewostronnym dopływem Moskawy i uchodzi do niej w 22,0 km biegu rzeki. Całkowita długość rzeki wynosi 27,2 km, a powierzchnia zlewni 99,8 km2. Występuje na terenie gminy Środa Wlkp. odcinkiem 9,0 km.

Miłosławka uchodzi do Moskawy w 7,8 km biegu rzeki, a jej długość jej wynosi 36,3 km. Powierzchnia zlewni to 182,9 km2. Rzeka przepływa przez tereny gminy Krzykosy - 11,7 km i gminy Zaniemyśl na odcinku 7,1 km. 

Zbiorniki wodne

Do naturalnych zbiorników wodnych na terenie powiatu należą 4 jeziora położone na terenie gminy Zaniemyśl. Zaliczane są one do rynny kórnicko-zaniemyskiej i są to: Jezioro Raczyńskie, Jezioro Łękno, Jeziory Małe i Jeziory Wielkie. Ich charakterystykę morfologiczną przedstawia poniższa tabela. Dodatkowo na terenie gminy Środa Wlkp. znajduje się jeden sztuczny zbiornik retencyjny, zasilany głównie wodami powierzchniowymi.

 

Jezioro

Powierzchnia zwierciadła wody [ha]

Objętość [tys. m3]

Głębokość [m]

Kategoria podatności na degradację

maks.

średnia

Raczyńskie

84,4

2 342,9

5,8

2,8

III

Łękno

26,1

581,0

5,0

2,2

III

Jeziory Małe

44,3

2 600,9

16,3

5,9

II

Jeziory Wielkie

60,3

1 817,0

5,4

3,0

non

Jezioro Raczyńskie położone jest na południowy-zachód od Zaniemyśla.

Jezioro Raczy�skie

Jest pierwszym zbiornikiem ciągu ośmiu jezior położonych w rynnie kórnicko-zaniemyskiej. Z Jeziora Raczyńskiego wypływa rzeka Kamionka. Zbiornik ten o powierzchni 84,4 km2 posiada kształt silnie wydłużony. Dno jeziora jest silnie zróżnicowane, o średniej głębokości 2,8 m, z dwoma głęboczkami i dwoma wyniesieniami w postaci wysp. Większa - wyspa Edwarda - ma powierzchnię 3,1 ha. Na wyspie Edwarda znajduje się park wpisany do rejestru zabytków. Rośnie tam starodrzew liściasty z wieloma pomnikami przyrody, głównie dębami. Bezpośrednie otoczenie jeziora stanowi drzewostan liściasty z dominacją olchy - ustalono strefę ochronną jeziora na górnej krawędzi zbocza rynny jeziornej. Planuje się utworzenie obszaru chronionego krajobrazu o przewodniej funkcji rekreacyjnej, który obejmowałby m.in. zlewnię Jeziora Raczyńskiego. Nad brzegami jeziora zlokalizowane są sezonowe ośrodki wypoczynkowe, pole namiotowe, kąpieliska, punkty gastronomiczne i prywatne działki rekreacyjne, toteż jest ono narażone na silne obciążenie turystyczne i rekreacyjne. Jezioro jest zbiornikiem typu sandaczowego, na którym prowadzona jest gospodarka rybacka.

Jezioro Łękno położone jest na zachód od Zaniemyśla. Zasilane jest przez rzekę Kamionkę wpływającą do niego od strony południowo-wschodniej, z odległego o ok. 1 km Jeziora Raczyńskiego. Jezioro to zajmuje powierzchnię 26,1 km2, a jego średnia głębokość wynosi 2,2 m. Jest ono w niewielkim stopniu wykorzystywane w celach rekreacyjnych i turystycznych - zabudowa rekreacyjna znajduje się na południowo-wschodnim brzegu. Korzystny dla Jeziora Łękno (I kategoria) jest sposób zagospodarowania zlewni bezpośredniej, którą stanowią chroniące zbiornik lasy.

Jezioro Jeziory Małe położone jest na zachód od miejscowości Łękno.

Jezioro Jeziory Ma�e

Zajmuje powierzchnię 44,3 km2. Jego średnia głębokość wynosi 5,9 m. Od strony południowej zbiornik zasilany jest przez rzekę Kamionkę, a od południowo-zachodniej przez rów melioracyjny. Jezioro wykorzystywane jest w niewielkim stopniu na cele rekreacyjne - zabudowa z nią związana znajduje się na północno-wschodnim brzegu zbiornika.

Jezioro Jeziory Wielkie położone jest na południe od miejscowości o tej samej nazwie. Zasilane jest przez rzekę Kamionkę od południa i rów melioracyjny od wschodu. Kamionka po przepłynięciu jeziora wypływa z jego północnego krańca w kierunku kolejnego Jeziora Bnińskiego leżącego na terenie gminy Kórnik. Średnia głębokość zbiornika wynosi 3,0 m i zajmuje powierzchnię 60,3 km2.

Zbiornik retencyjny „Środa" usytuowany w 29,5 km rzeki Moskawy 

Jezioro �redzkie

powyżej Środy Wlkp. (gm. Środa Wlkp.), wybudowany został w latach 1968 - 1971. Ma on powierzchnię geodezyjną 47,7 ha i objętość ok. 900 m2. Wysokość piętrzenia wynosi 7,10 m. Jazy pozwalają na piętrzenie wody w celu nawadniania podsiąkowego lub ujęć bezpośrednich. Minimalna powierzchnia zalewowa wynosi 22,9 ha, średnia 35 ha, a maksymalna 45 ha. Zbiornik powstał w celu zwiększenia retencji, a także dla potrzeb rolnictwa, przemysłu i służb przeciwpożarowych. Obecnie wodę do nawodnień pobiera kilku rolników, natomiast nie korzysta z niej przemysł. Zbiornik spełnia głównie role zaplecza rekreacyjnego dla potrzeb mieszkańców Środy. Jest on zasilany wodami rzeki Moskawy.

Flora:

Na obszarze powiatu występują fragmenty borów mieszanych (świeżych, wilgotnych). W drzewostanie dominują gatunki drzew liściastych: dęby szypułkowy i bezszypułkowy, brzoza brodawkowata, buk oraz jesion. Ponadto występują zbiorowiska drzew iglastych z udziałem sosny zwyczajnej, świerku i modrzewia. Ze względu na stosunkowo niewielką lesistość powiatu, roślinność nieleśna pełni ważną funkcję przyrodniczą. Szczególną rolę odgrywają zbiorowiska łąkowe, torfowe i szuwarowe w dolinach rzek (przede wszystkim Warty, Moskawy i Strugi Średzkiej), a także zbiorowiska roślinności wodnej towarzyszącej brzegom jezior, głównie Jeziora Raczyńskiego. Warstwa krzewów to przede wszystkim leszczyna pospolita, ale jest to zbiorowisko raczej słabo rozwinięte. Na szczególną uwagę zasługuje roślinność wodna, najbogatsza florystycznie i najbardziej zróżnicowana, występująca nad brzegami jezior i rzek. Z rzadkich gaunków flory Wielkopolski należy wymienić: wolffię bezkorzeniową, rdestnicę, świetlika, starca błotnego, goździka pysznego, oczeret, zamokrzycę ryżową.

Fauna:

Świat zwierzęcy Powiatu Średzkiego jest typowy dla równinnych obszarów kraju - Wielkopolski. Do gatunków zwierzyny grubej występującej w lasach należą: sarny, jelenie, dziki, daniele. Zwierzyna drobna reprezentowana jest między innymi przez: lisy, zające, wydry, bobry, kuny, piżmaki, króliki. Urozmaiconą i licznie reprezentowaną grupę stanowią również ptaki, żerujące i gniazdujące głównie w dolinach rzecznych, między innymi Warty, Moskawy, Miłosławki, Strugi Średzkiej. Na polach spotkać można bażanty, kuropatwy i słonki. Z gatunków gadów występujących na omawianym obszarze wymienić należy padalce i zaskrońce. Płazy reprezentowane są przede wszystkim przez żaby, ropuchy, rzekotki i kumaki. Najliczniej na terenie powiatu występują jednak owady, żyjące w różnym środowisku. Mało zróżnicowana i ograniczona do pospolitych gatunków jest fauna ryb. Nie sprzyja jej rozwojowi zły stan czystości wód występujących na terenie powiatu.

 

Przy opracowaniu korzystano z:
- Program Ochrony Środowska dla Powiatu Średzkiego, Wydano na zlecenie Starostwa Powiatowego w Środzie Wlkp., Poznań 2003.

 

baner300x250